Παρασκευή, 16 Απριλίου 2010

Περί οικολογίας

(Είναι κομματάκι βαρετό να προσπαθείς να γράφεις σα μεγάλος. Με νύσταξα, λίγο ακόμη και θα το γείωνα το ποστ.)

Στα πλαίσια του Φεστιβάλ Επιστήμης, το οποίο λαμβάνει χώρα στο Εδιμβούργο κάθε χρόνο τέτοιο καιρό, έλαβα μέρος σ'ένα πείραμα που αφορούσε τη δύναμη της προσδοκίας. Η συγκεκριμένη εκδήλωση οργανώθηκε από δύο καθηγητές πανεπιστημίου που ειδικεύονται στον τομέα της ψυχολογίας και ψυχιατρικής (ένα σύντομο άρθρο σχετικό με το ευρύτερο θέμα του πειράματος).


Τα διαδικαστικά

Καταρχάς, η εκδήλωση έλαβε μέρος σε κινηματογράφο της πόλης. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες με τυχαίο τρόπο. Η κάθε ομάδα θα παρακολουθούσε μία διαφορετική ταινία, άγνωστης θεματολογίας. Με το που φτάσαμε στον κινηματογράφο, οι διοργανωτές μάς μοίρασαν δύο ερωτηματολόγια, το ένα σφραγισμένο σε φάκελο. Οι οδηγίες που μας δόθηκαν ήταν να συμπληρώσουμε το ένα ερωτηματολόγιο πριν την προβολή και να κάνουμε υπομονή μέχρι το τέλος της ταινίας, οπότε ανοίγουμε το φάκελο και απαντούμε στο δεύτερο ερωτηματολόγιο χωρίς, ωστόσο, να ελέγχουμε τι απαντήσεις δώσαμε πρωτύτερα.


Το πείραμα

Από το ερωτηματολόγιο έγινε προφανές ότι επρόκειτο για ταινίες περιβαλλοντικού περιεχομένου. Όντως, οι τίτλοι ήταν: An Inconvenient Truth και The Age of Stupid. Προσωπικά, δεν είχα δει κανένα από τα δύο φιλμ. Από σχετική ερώτηση που έγινε φάνηκε ότι αν κάποιοι είχαν ήδη παρακολουθήσει μία ή και τις δύο ταινίες, αυτό δεν επηρέαζε ιδιαίτερα το αποτέλεσμα του πειράματος.


Τα αποτελέσματα

Αφού παρακολουθήσαμε τις ταινίες και συμπληρώσαμε και το δεύτερο ερωτηματολόγιο, ακολούθησε μία σύντομη συζήτηση μεταξύ των συμμετεχόντων και ενός από τους καθηγητές, ο οποίος μας εξήγησε τη γενική ιδέα του πειράματος. Οι δύο επιλεγμένες ταινίες προσπαθούν να μεταφέρουν στο κοινό το ίδιο βασικό μήνυμα:
Οφείλουμε ως ανθρωπότητα να πάρουμε στα σοβαρά το πρόβλημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη και να δράσουμε για την αναστροφή του κλίματος. Ειδάλλως, αν δεν αλλάξουμε συνήθειες, οδηγούμε το βιώσιμο περιβάλλον της Γης στην καταστροφή.
αλλά το επιχειρούν επιλέγοντας διαφορετικούς τρόπους. Το ντοκιμαντέρ του Αλ Γκορ, An Invonvenient Truth, ακολουθεί μία επιστημονική προσέγγιση, παρουσιάζοντας δεδομένα, γραφήματα, αναφορές σε επιστημονικές μελέτες. Απ'ό,τι ειπώθηκε, η ταινία The Age of Stupid στοχεύει περισσότερο στο συναίσθημα του θεατή, παρουσιάζοντας ένα εφιαλτικό μελλοντικό σενάριο μιας κατεστραμμένης Γης.

Μία γυναίκα που είχε ήδη δει το The Age of Stupid, αλλά ανήκε στην ομάδα που παρακολούθησε το ντοκιμαντέρ του Αλ Γκορ είπε πως το δεύτερο της φάνηκε στεγνό. Δεν της προξένησε αντίκτυπο ανάλογο με αυτό που της είχε κάνει το The Age of Stupid, το οποίο την επηρέασε σε τέτοιο σημείο ώστε απήχε από το να οδηγήσει αυτοκίνητο για μια βδομάδα! (το θαυμαστικό δικό της)

Εγώ, πάλι, ακούγοντάς τη διαφώνησα, γιατί προσωπικά θα δώσω μεγαλύτερη βαρύτητα αν μου παρουσιάσεις μία θέση με επιχειρήματα στηριζόμενα σε επιστημονικές πηγές, από το να μου την πλασάρεις ενταγμένη σε συναισθηματικό πλαίσιο. Στάση σύμφωνη με τις δικές μου σκέψεις εξέφρασε ένας άντρας, ο οποίος σημείωσε ότι είναι επιστήμονας και συνεπώς έχει τη συνήθεια να εξετάζει ένα θέμα βάσει δεδομένων, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τους όποιους συναισθηματισμούς μπορεί να εμπλέκονται.

Η αλήθεια είναι πως η επιστημονική αντιμετώπιση των πραγμάτων δεν αποτελεί το συνήθη τρόπο με τον οποίο ο μέσος άνθρωπος αντιλαμβάνεται και ερμηνεύει τον κόσμο. Η επιστημονική σκέψη αποκτάται μέσω εξάσκησης και, πάλι, δεν είναι απολύτως σίγουρο πως αυτός που την υιοθετεί είναι τελείως απαλλαγμένος από τις προσωπικές του πεποιθήσεις, πιστεύω, αισθήματα κλπ.

Για παράδειγμα, η γυναίκα της προπροηγούμενης παραγράφου ανταπάντησε πως και αυτή επιστήμονας είναι, ωστόσο την κινητοποίησή της προκάλεσε η μέθοδος «στοχεύω στο συναίσθημα του κόσμου» και όχι η «στοχεύω στη λογική του κόσμου». Κάπου εκεί μπήκε σφήνα στην κουβέντα η έκφραση ψωμοτύρι:* «Γυναίκα δεν είσαι;», σε μία αποτυχημένη προσπάθεια κάποιου κυρίου να ερμηνεύσει την εμφανή αντίθεση. Και γράφω αποτυχημένη, διότι προσωπικά συμμερίζομαι την άποψη του άρρενος... ενώ είμαι θήλυ. ΖΟΝΚ!

Αρκετοί που παρακολούθησαν τον Αλ Γκορ εξέφρασαν απορίες του τύπου:
  • από τη μια μεριά μιλάει για μείωση εκπομπών των ρυπογόνων αερίων, αλλά από την άλλη δε μας λέει τι αυτοκίνητο οδηγεί, ή
  • τον βλέπουμε σε αεροδρόμια να ταξιδεύει σε διάφορες χώρες για να δώσει την ομιλία του περί περιβαλλοντικής αφύπνισης, κάνοντας χρήση ενός σημαντικά ρυπογόνου μέσου μαζικής μεταφοράς, του αεροπλάνου.
Παρόμοια σκεπτική στάση είχα κι εγώ ενώ παρακολουθούσα το ντοκιμαντέρ, αλλά μόνο στιγμιαία αφού συνειδητοποίησα το ηλίθιο των εν λόγω σκέψεων. Οι περισσότεροι έχουμε μία τάση, στις κουβέντες που κάνουμε σε χαλαρή βάση, να προσδίδουμε σε γεγονότα και καταστάσεις απλοϊκές ερμηνείες που παραβλέπουν σε μεγάλο βαθμό την πολυπλοκότητα της πραγματικότητας. Π.χ. οι Ισραηλινοί/Παλαιστίνιοι καλά κάνουν και βομβαρδίζουν/ανατινάζουν τους Παλαιστινίους/Ισραηλινούς, αφού οι τελευταίοι σφάζουν αθώους με τους βομβιστές αυτοκτονίας/το στρατό τους. Στο ζήτημα της οικολογίας, που είναι και το θέμα μας, εμπλέκονται τόσοι πολλοί παράγοντες που γραμμικές (στηριζόμενες σε μία μόνο διάσταση) αναλύσεις είναι ανεπαρκείς και, επιπλέον, μπορούν να οδηγήσουν σε λανθασμένα συμπεράσματα.

Τα ερωτηματολόγια που μας δόθηκαν ήταν πανομοιότυπα, με ερωτήσεις της μορφής «Στο μέλλον, πόσο διατεθιμένοι είστε να πράξετε το τάδε;», π.χ.:
  • να μην ταξιδέψετε με αεροπλάνο;
Υπήρχαν πέντε επιλογές απάντησης, ξεκινώντας από το «με καμία κυβέρνηση – 1 βαθμός» μέχρι «πολύ πιθανό – 5 βαθμοί». Και στα δύο ερωτηματολόγια απάντησα «σχεδόν απίθανο – 2 βαθμοί», διότι αν θέλω να ταξιδέψω στο Νησί του Πάσχα, ε δε θα πάω κολυμπώντας! Με τις υπάρχουσες συνθήκες, οι επιλογές μεταφοράς που έχω είναι είτε με αεροπλάνο+καράβι είτε με καράβι+κανά-μήνα-στη-θάλασσα. Υπάρχουν διαβαθμίσεις σχετικά με το τι είμαι διατεθιμένη να κάνω για να προστατεύσω το περιβάλλον, αφού το τι μπορώ να κάνω δεν είναι συνάρτηση σε όλες τις περιπτώσεις αποκλειστικά του εαυτού μου. 

Για παράδειγμα, λαμπτήρες πυρακτώσεως αποφεύγω να χρησιμοποιώ, γυάλινα μπουκάλια πετώ σε ειδικό κάδο ανακύκλωσης (κι ας είναι ένα δεκάλεπτο μακριά από το σπίτι μου), αλλά θα ταξιδέψω με αεροπλάνο που απελευθερώνει διοξείδιο του άνθρακα, αφού η τεχνολογία ηλιακώς πετούμενου αεροπλάνου βρίσκεται σε εμβρυακό επίπεδο. Αν η X αεροπορική εταιρεία μου προσφέρει τις επιλογές τουρμπίνα+κηροζίνη ή προπέλα+φωτοβολταϊκό (ή οποιαδήποτε άλλη κουφή, οικολογική μηχανολογική λύση αναπτύξουν), θα προτιμήσω τη δεύτερη, εφ'όσον δεν τη χρεώνει σε γελοιωδώς ακριβότερες τιμές από την πρώτη.

Τέλος, μιας και ήταν πρόσφατο περιστατικό, πρωτοβουλίες όπως η Earth Hour με αφήνουν παγερά αδιάφορη διότι δε μου προτείνουν κάτι που δεν έχω ήδη αντιληφθεί και ενσωματώσει στην καθημερινότητά μου. Δεν πρόκειται να σβήσω τα φώτα μαζί με τον υπόλοιπο πλανήτη για μία ώρα το χρόνο, γιατί φροντίζω τις υπόλοιπες 8.759 ώρες να αποφεύγω τις αλόγιστες καταχρήσεις. Αυτή νομίζω είναι σημαντική διαφορά ανάμεσα στη συνειδητοποίηση του προβλήματος που έρχεται μέσω της λογικής, από την εφήμερη κινητοποίηση του «δεν οδηγώ για μια εβδομάδα» που προκαλεί το συναίσθημα.

* Σαφώς λειτουργεί και αντιστρόφως: «Άντρες, τσ, τσ, τσ, τσ». Απ'όπου κι αν προέρχεται, μου προκαλεί σκοτοδίνη.


(Προς... αφύπνιση :p του αναγνωστικού κοινού, ρίχτε μια ματιά εδώ: @Astro_Soichi. Ακολουθούν δείγματα του τι μπορείτε να βρείτε, τοποθεσίες της Γης φωτογραφημένες από σχετικά μεγάλο υψόμετρο...)

Two lakes inside old volcano, Africa. on Twitpic

Niagara Falls from above. on Twitpic

For all the Greek fans. on Twitpic

Central Park, New York. on Twitpic

Laguna di Venezia, Italy. on Twitpic


100% natural snow! Altai. on Twitpic

Peru, near Machu Pichu. on Twitpic

Glacier in Karakoram. Central Asia. on Twitpic

Sometimes, sand dune is as big as an airport. Arabia. on Twitpic

Canada arm(s) over Himalayas. on Twitpic

My favorite "cat"
island :-) mediterrainean. on Twitpic

Moon today. Sleep well!!! on Twitpic

Δευτέρα, 12 Απριλίου 2010

Τα Θαύματα του Ηλιακού Συστήματος

"Wonders of the Solar System" – φρέσκο ντοκιμαντέρ πέντε επεισοδίων από το BBC 2:
Όποιος βαριέται να φορτώνει κλιπάκια από το youtube, έχει κυκλοφορήσει το αντίστοιχο DVD boxset.

Ακολουθεί το τρέιλερ.